ปรับปรุงข้อมูล · ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะกรณี
ขายฝากได้กี่ปี กฎหมายกำหนดไว้อย่างไร
สำหรับการขายฝากที่ดินเพื่อเกษตรกรรมหรือที่อยู่อาศัยซึ่งผู้ขายฝากเป็นบุคคลธรรมดา มาตรา 10 ของ พ.ร.บ. คุ้มครองประชาชนในการทำสัญญาขายฝากที่ดินเพื่อเกษตรกรรมหรือที่อยู่อาศัย พ.ศ. 2562 กำหนดว่ากำหนดเวลาไถ่ห้ามต่ำกว่า 1 ปีและห้ามเกิน 10 ปี
ถ้าสัญญาเขียนสั้นหรือยาวกว่านั้น สัญญาไม่ได้เสียไปทั้งฉบับ แต่กฎหมายให้ถือว่ากำหนดเวลาไถ่เป็น 1 ปีหรือ 10 ปีแล้วแต่กรณี เช่น เขียนไว้ 6 เดือนก็ถือเป็น 1 ปี ส่วนทรัพย์หรือผู้ขายฝากที่อยู่นอกขอบเขตของ พ.ร.บ. นี้ กรอบเวลาที่ใช้ต้องตรวจสอบเป็นรายกรณี
| เรื่อง | กรอบตามมาตรา 10 |
|---|---|
| เวลาไถ่สั้นที่สุด | 1 ปี |
| เวลาไถ่ยาวที่สุด | 10 ปี |
| ไถ่ก่อนกำหนด | ทำได้ ส่วนเพิ่มลดตามสัดส่วน ค่าเสียโอกาสไม่เกิน 2% ต่อปีของราคาขายฝากตามเวลาที่เหลือ |
| ขยายเวลาไถ่ | ทำได้เมื่อตกลงกัน รวมกับสัญญาเดิมแล้วไม่เกิน 10 ปี |
สามข้อนี้รวมกันทำให้การเลือกระยะเวลาไม่ใช่การเดา ไถ่เร็วกว่ากำหนดเป็นสิทธิของคุณ แต่ไถ่ช้ากว่ากำหนดขึ้นอยู่กับว่าผู้ซื้อฝากจะยอมขยายหรือไม่ ความเสี่ยงสองฝั่งจึงไม่เท่ากัน
สัญญาสั้นเกินกับยาวเกิน เสียอะไรต่างกัน
ถ้าหาเงินไม่ทันวันครบกำหนดและผู้ซื้อฝากไม่ยอมขยาย เมื่อพ้นกำหนดไถ่โดยไม่มีการไถ่ ผู้ขายฝากต้องส่งมอบการครอบครองทรัพย์ตามมาตรา 19 นี่คือความเสี่ยงที่แก้ภายหลังได้ยากที่สุด
ถ้าไถ่ก่อนกำหนด ส่วนเพิ่มลดตามสัดส่วนเวลาที่ใช้จริง สิ่งที่อาจจ่ายเพิ่มคือค่าเสียโอกาสของผู้ซื้อฝาก ซึ่งมีเพดานไม่เกิน 2% ต่อปีของราคาขายฝากตามเวลาที่เหลือ
ด้านหนึ่งคือความเสี่ยงที่ทรัพย์จะหลุดมือ อีกด้านคือต้นทุนที่มีเพดานกำกับและคำนวณได้ล่วงหน้า คนส่วนใหญ่จึงควรเผื่อเวลาไว้มากกว่าแผนเล็กน้อย แทนที่จะตั้งให้พอดีเป๊ะกับวันที่คาดว่าจะมีเงิน แต่ก็ไม่ควรตั้งยาวเกินความจำเป็นโดยไม่มีเหตุผล เพราะทุกเดือนที่ยังไม่ไถ่คือส่วนเพิ่มที่ยังต้องจ่าย
ตัวอย่างตัวเลข: ส่วนเพิ่มตามระยะเวลา
สมมติราคาขายฝาก 1,000,000 บาท ส่วนเพิ่ม 0.75% ต่อเดือน (เท่ากับ 9% ต่อปี ยังอยู่ใต้เพดาน 15% ต่อปีตามมาตรา 8) ถ้าถือสัญญาจนครบโดยไม่ไถ่ก่อน ส่วนเพิ่มรวมเป็นดังนี้
| ระยะเวลาไถ่ | ส่วนเพิ่มต่อเดือน | ส่วนเพิ่มรวมถ้าถือจนครบ |
|---|---|---|
| 1 ปี | 7,500 บาท | 90,000 บาท |
| 2 ปี | 7,500 บาท | 180,000 บาท |
| 3 ปี | 7,500 บาท | 270,000 บาท |
| 5 ปี | 7,500 บาท | 450,000 บาท |
ตารางนี้คือกรณีที่ถือจนวันสุดท้ายเท่านั้น ในชีวิตจริงยอดที่จ่ายขึ้นกับเดือนที่ไถ่จริง ไม่ใช่ตัวเลขที่เขียนบนหน้าสัญญา ตัวเลขนี้ยังไม่รวมค่าธรรมเนียม ภาษี และค่าใช้จ่ายวันจดทะเบียน ประมาณส่วนนั้นได้ที่ ค่าใช้จ่ายและเงินรับสุทธิ
ตัวอย่าง: คาดว่าต้องใช้เวลา 18 เดือน ควรตั้งสัญญากี่ปี
สมมติคุณคาดว่าจะมีเงินไถ่ในเดือนที่ 18 ทางเลือกที่ดูประหยัดคือทำ 1 ปีแล้วค่อยขอขยาย แต่การขยายต้องให้ผู้ซื้อฝากยอม ถ้าเขาไม่ยอม ทรัพย์ของคุณจะถึงกำหนดก่อนที่เงินจะมา
อีกทางคือทำสัญญา 2 ปีตั้งแต่ต้นแล้วไถ่ในเดือนที่ 18 ส่วนเพิ่มที่จ่ายคิดตามเวลาที่ใช้จริง 18 เดือน และเพดานค่าเสียโอกาสคิดจากเวลาที่เหลือ 6 เดือน
| รายการ (สัญญา 2 ปี ไถ่เดือนที่ 18) | จำนวนเงิน |
|---|---|
| ส่วนเพิ่ม 18 เดือน | 135,000 บาท |
| เพดานค่าเสียโอกาส (2% ต่อปี × เวลาที่เหลือ) | ไม่เกิน 10,000 บาท |
| ราคาขายฝาก (เงินต้นที่ต้องคืน) | 1,000,000 บาท |
เพดานค่าเสียโอกาสก้อนนี้คือราคาของการมีเวลาเผื่อ ซึ่งเทียบได้ตรง ๆ กับความเสี่ยงที่ทรัพย์จะครบกำหนดก่อนเงินมา ถ้าคุณชำระส่วนเพิ่มรายเดือนมาตลอด เงินที่จ่ายไปแล้วต้องนำมาหักเป็นส่วนหนึ่งของสินไถ่ที่ชำระแล้วตามมาตรา 8 ขอรายการคำนวณยอดไถ่ก่อนกำหนดเป็นหนังสือทุกครั้ง วิธีคิดละเอียดอยู่ที่ ไถ่ก่อนกำหนด
ตั้งระยะเวลาไถ่จากแผนหาเงิน ไม่ใช่จากความหวัง
- เขียนแหล่งเงินไถ่ให้ชัด เงินจะมาจากไหน เช่น รายได้ธุรกิจ เงินจากการขายทรัพย์อื่น หรือสินเชื่อใหม่ แต่ละแหล่งใช้เวลาไม่เท่ากัน
- ประมาณเวลาที่แหล่งเงินนั้นต้องใช้ เช่น การขายทรัพย์ต้องรวมเวลาหาผู้ซื้อและเวลาโอน การขอสินเชื่อต้องรวมเวลาพิจารณาและเวลาที่อาจถูกปฏิเสธ
- บวกเวลาเผื่อ อย่างน้อยให้ครอบคลุมช่วงที่ผู้ซื้อฝากต้องแจ้งกำหนดไถ่ล่วงหน้า 3–6 เดือนตามมาตรา 17 เพื่อให้มีเวลาเปลี่ยนแผนถ้าแหล่งแรกไม่มา
- คำนวณสองยอดก่อนเซ็น ส่วนเพิ่มถ้าถือจนครบ และเพดานค่าเสียโอกาสถ้าไถ่เร็วกว่าแผน ทั้งสองยอดต้องจ่ายไหวโดยไม่ต้องกู้เพิ่ม
- ตรวจว่าสัญญาเขียนเรื่องไถ่ก่อนกำหนดอย่างไร ไม่ควรมีข้อห้ามไถ่ก่อนกำหนดหรือค่าปรับที่ไม่ใช่ค่าเสียโอกาสตามมาตรา 10
ถ้าทำตามนี้แล้วตัวเลขที่ได้ยาวเกิน 10 ปี แปลว่าแผนหาเงินไถ่ยังไม่ชัดพอสำหรับขายฝาก ควรเทียบทางอื่นก่อน เช่น ขายขาดหรือขายฝาก หรือ ขายฝากกับจำนอง
สิ่งที่ต้องตรวจเรื่องระยะเวลาในหนังสือสัญญา
- วันครบกำหนดไถ่เขียนเป็นวัน เดือน ปีที่ชัดเจน ไม่ใช่เขียนเพียงว่าภายในกี่เดือนนับจากวันใดวันหนึ่งที่ตีความได้หลายแบบ
- จำนวนสินไถ่เขียนเป็นตัวเลขเงิน และตรงกับที่คุยกันไว้
- วิธีคิดยอดเมื่อไถ่ก่อนกำหนดเขียนไว้ หรืออย่างน้อยไม่มีข้อความที่ขัดกับมาตรา 10
- ไม่มีข้อความว่าครบกำหนดแล้วต่ออายุอัตโนมัติพร้อมขึ้นสินไถ่ โดยที่คุณไม่ได้ตกลงเป็นหนังสือในเวลานั้น
- ถ้าตกลงกันว่าจะขยายเวลาได้ ขอให้เขียนเงื่อนไขไว้เป็นหนังสือ ไม่ใช่คำพูดว่าคุยกันได้
อ่านวิธีอ่านสัญญาทั้งฉบับได้ที่ สัญญาขายฝาก อ่านอย่างไรก่อนเซ็น และตรวจข้อความที่อาจเป็นโมฆะที่ สัญญาขายฝากแบบไหนเป็นโมฆะ
เทียบระยะเวลาไถ่จากข้อเสนอหลายราย
ในระบบของชัดเจน ข้อเสนอแต่ละรายแสดงวงเงิน ดอกเบี้ย ระยะเวลาไถ่ ค่าใช้จ่าย และเงินรับสุทธิให้เห็นก่อนตกลง คุณจึงเทียบได้ว่าข้อเสนอที่ดอกเบี้ยต่ำกว่าเล็กน้อยแต่ระยะเวลาสั้นกว่าแผน คุ้มกับความเสี่ยงหรือไม่ ระยะเวลาที่ตรงกับแผนหาเงินของคุณสำคัญไม่น้อยกว่าอัตราดอกเบี้ย
รู้ผลว่าผ่านเกณฑ์และเปิดรับข้อเสนอภายใน 24 ชั่วโมง นับจากได้รับข้อมูลครบ ส่วนวันจดทะเบียนจริงขึ้นกับคิวของสำนักงานที่ดิน อ่านขั้นตอนเทียบข้อเสนอได้ที่ หานายทุนขายฝากและเทียบข้อเสนอ
คำถามที่พบบ่อย
ขายฝาก 6 เดือนได้ไหม?
ถ้าเป็นที่ดินเพื่อเกษตรกรรมหรือที่อยู่อาศัยที่ผู้ขายฝากเป็นบุคคลธรรมดา กำหนดเวลาไถ่ห้ามต่ำกว่า 1 ปีตามมาตรา 10 ถ้าสัญญาเขียนไว้ 6 เดือน กฎหมายให้ถือว่ากำหนดเวลาไถ่เป็น 1 ปี ส่วนคนที่มีเงินพร้อมก่อนนั้นก็ไถ่ก่อนกำหนดได้ อ่านวิธีคิดยอดที่ ไถ่ก่อนกำหนด
ขายฝากได้นานสุดกี่ปี?
ไม่เกิน 10 ปี ถ้าสัญญาเขียนยาวกว่านั้นให้ถือว่าเป็น 10 ปี และถ้าขยายเวลาภายหลัง เวลาที่ขยายทุกครั้งรวมกับสัญญาเดิมแล้วก็ต้องไม่เกิน 10 ปีเช่นกัน (มาตรา 10)
ทำสัญญายาวไว้ก่อน แล้วไถ่เร็ว เสียเปรียบไหม?
ส่วนเพิ่มสินไถ่ต้องลดลงตามสัดส่วนเวลาที่ใช้จริง สิ่งที่ผู้ซื้อฝากเรียกเพิ่มได้คือค่าเสียโอกาสไม่เกิน 2% ต่อปีของราคาขายฝาก คิดตามเวลาที่เหลือของสัญญา จึงควรคำนวณเพดานก้อนนี้ไว้ก่อนเซ็น และขอให้สัญญาเขียนวิธีคิดยอดไถ่ก่อนกำหนดไว้ชัดเจน
สัญญาเขียนว่าห้ามไถ่ก่อนครบกำหนด ใช้บังคับได้ไหม?
มาตรา 10 ให้ผู้ขายฝากไถ่ก่อนกำหนดได้ และมาตรา 6 กำหนดว่าข้อตกลงที่ขัดกับ พ.ร.บ. นี้เป็นโมฆะ ไม่ว่าจะอยู่ในสัญญาหรือทำแยกต่างหาก ถ้าพบข้อความลักษณะนี้ควรขอแก้ก่อนเซ็น ส่วนผลของถ้อยคำเฉพาะในสัญญาของคุณให้ตรวจสอบเป็นรายกรณี
ครบกำหนดแล้วต่อสัญญาได้อัตโนมัติไหม?
ไม่ได้ต่ออัตโนมัติ กฎหมายเปิดให้ขยายเวลาไถ่ได้ภายในเพดาน 10 ปี แต่ต้องตกลงกับผู้ซื้อฝาก อ่านวิธีทำหลักฐานที่ ขยายเวลาขายฝาก
ปรับปรุงข้อมูล 28 กันยายน 2569 · ข้อมูลทั่วไป ข้อเท็จจริงและสัญญาแต่ละรายอาจต่างกัน ควรตรวจสอบก่อนลงนาม
