ปรับปรุงข้อมูล · ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะกรณี
ขายฝากผ่อนได้ไหม ต่างจากผ่อนบ้านธนาคารอย่างไร
คำถามที่พบบ่อยที่สุดจากคนที่เพิ่งรู้จักขายฝากคือ "ผ่อนได้กี่งวด" เพราะคุ้นกับสินเชื่อบ้านที่จ่ายค่างวดทุกเดือน แล้วเงินต้นค่อย ๆ ลดลงจนหมด ขายฝากไม่ได้ทำงานแบบนั้น ในวันจดทะเบียนที่สำนักงานที่ดิน กรรมสิทธิ์โอนไปยังผู้ซื้อฝาก และคุณได้รับราคาขายฝาก จากนั้นคุณมีสิทธิไถ่ทรัพย์คืนด้วยการชำระ "สินไถ่" ภายในกำหนดเวลาไถ่
สินไถ่ประกอบด้วยราคาขายฝากบวกส่วนเพิ่มที่ตกลงกัน ข้อตกลงที่ใช้บ่อยคือให้จ่ายส่วนเพิ่มรายเดือน คนทั่วไปเรียกว่า "ดอก" แต่เงินก้อนนี้ไม่ได้ลดเงินต้นเหมือนค่างวดธนาคาร ถ้าจ่ายเฉพาะส่วนเพิ่มครบทุกเดือน วันครบกำหนดคุณยังต้องมีเงินเท่าราคาขายฝากมาไถ่ทั้งก้อน
คุณยังเป็นเจ้าของบ้าน ค่างวดแต่ละเดือนรวมดอกเบี้ยและเงินต้น หนี้ค่อย ๆ ลดลงจนหมดตามตารางผ่อน
กรรมสิทธิ์อยู่กับผู้ซื้อฝากจนกว่าจะไถ่ เงินรายเดือนโดยทั่วไปคือส่วนเพิ่มของสินไถ่ กรรมสิทธิ์กลับมาเมื่อชำระสินไถ่หรือวางทรัพย์ (มาตรา 18)
ความเข้าใจผิดข้อนี้อันตราย เพราะคนที่คิดว่ากำลังผ่อนอยู่จะไม่ได้เตรียมเงินก้อนใหญ่ไว้สำหรับวันไถ่ อ่านพื้นฐานเรื่องยอดที่ต้องจ่ายคืนได้ที่ สินไถ่คืออะไร
เงินที่จ่ายไปแล้วนับเป็นสินไถ่ตามมาตรา 8
มาตรา 8 ของ พ.ร.บ. คุ้มครองประชาชนในการทำสัญญาขายฝากที่ดินเพื่อเกษตรกรรมหรือที่อยู่อาศัย พ.ศ. 2562 มีสองส่วนที่เกี่ยวกับเรื่องนี้โดยตรง ส่วนแรก สินไถ่สูงกว่าราคาขายฝากได้ แต่คำนวณเป็นดอกเบี้ยแล้วต้องไม่เกิน 15% ต่อปี ส่วนที่สอง เงินหรือประโยชน์ที่ผู้ซื้อฝากได้รับไปแล้วให้ถือเป็นส่วนหนึ่งของสินไถ่ที่ชำระแล้ว
ผลในทางปฏิบัติคือ ทุกบาทที่คุณโอนให้ผู้ซื้อฝากระหว่างสัญญา ไม่ว่าจะเรียกว่าดอก ค่าเช่า หรือเงินคืนต้น ต้องนำไปหักจากยอดที่ต้องจ่ายวันไถ่ ไม่ใช่เงินที่หายไปเฉย ๆ กฎหมายนี้ใช้กับการขายฝากที่ดินเพื่อเกษตรกรรมหรือที่อยู่อาศัยที่ผู้ขายฝากเป็นบุคคลธรรมดา และข้อตกลงที่ขัดกับกฎหมายนี้เป็นโมฆะ (มาตรา 6) ถ้าทรัพย์หรือคู่สัญญาไม่เข้าเงื่อนไขนี้ ต้องตรวจสอบเป็นรายกรณี
สิ่งที่มาตรา 8 ไม่ได้บอกคือ เมื่อคุณคืนเงินต้นบางส่วนแล้ว ส่วนเพิ่มของเดือนถัดไปต้องคิดจากยอดที่เหลือหรือไม่ เรื่องนี้ขึ้นกับถ้อยคำในสัญญาและข้อตกลงระหว่างคู่สัญญา ต้องตรวจสอบเป็นรายกรณี ตัวอย่างในหัวข้อถัดไปจะแสดงว่าทำไมจุดนี้สำคัญ
ตัวอย่างตัวเลข จ่ายรายเดือน เทียบทยอยคืนเงินต้น
สมมติราคาขายฝาก 1,000,000 บาท กำหนดเวลาไถ่ 2 ปี ส่วนเพิ่ม 0.75% ต่อเดือน (เท่ากับ 9% ต่อปี อยู่ใต้เพดาน 15%) จ่ายส่วนเพิ่มเดือนละ 7,500 บาท ตัวเลขทั้งหมดเป็นตัวอย่างสมมติ ไม่ใช่ข้อเสนอจริง และยังไม่รวมค่าธรรมเนียมที่สำนักงานที่ดิน
| แบบ | จ่ายระหว่างสัญญา | จ่ายวันไถ่ | รวมเงินที่จ่ายทั้งหมด |
|---|---|---|---|
| จ่ายส่วนเพิ่มครบทุกเดือน | 7,500 × 24 = 180,000 บาท | 1,000,000 บาท | 1,180,000 บาท |
| คืนต้น 300,000 บาทในเดือนที่ 12 โดยสินไถ่ตามสัญญาเท่าเดิม | 180,000 + 300,000 = 480,000 บาท | 700,000 บาท | 1,180,000 บาท |
| คืนต้น 300,000 บาทในเดือนที่ 12 และตกลงเป็นหนังสือให้คิดส่วนเพิ่มจากยอดคงเหลือ | 153,000 + 300,000 = 453,000 บาท | 700,000 บาท | 1,153,000 บาท |
| ไถ่ทั้งหมดในเดือนที่ 12 (ไถ่ก่อนกำหนด) | 7,500 × 12 = 90,000 บาท | 1,000,000 + ค่าเสียโอกาสไม่เกิน 20,000 บาท | ไม่เกิน 1,110,000 บาท |
แถวที่สองคือกับดักที่พบบ่อย ถ้าสินไถ่ตามสัญญายังเท่าเดิม การคืนต้นก่อนเพียงแค่ย้ายเงินมาจ่ายเร็วขึ้น ยอดรวมไม่ได้ลดลงเลย แถวที่สามประหยัดได้ 27,000 บาท แต่เกิดขึ้นได้เมื่อมีข้อตกลงเรื่องวิธีคิดใหม่เท่านั้น
แถวสุดท้ายคือสิทธิที่กฎหมายเขียนไว้ชัด มาตรา 10 ให้ไถ่ก่อนกำหนดได้ โดยส่วนเพิ่มลดลงตามสัดส่วนเวลา และผู้ซื้อฝากเรียกค่าเสียโอกาสได้ไม่เกิน 2% ต่อปีของราคาขายฝากตามเวลาที่เหลือ ค่าเสียโอกาสในตารางคือเพดาน ไม่ใช่ยอดที่ต้องถูกเรียกเสมอ ถ้าคุณมีเงินพอไถ่ทั้งหมด การไถ่ก่อนกำหนดจึงมักชัดเจนกว่าการทยอยคืนโดยไม่มีข้อตกลง อ่านวิธีคิดเต็มที่ ไถ่ก่อนกำหนด
อยากทยอยคืนเงินต้น ต้องตกลงอะไรเป็นหนังสือ
ถ้าคุณรู้ล่วงหน้าว่าจะมีเงินเข้ามาเป็นก้อนเล็กหลายครั้ง เช่น รายได้ตามฤดูกาลหรือเงินจากงานที่รอเบิก ให้ถามเรื่องนี้ตั้งแต่ขั้นรับข้อเสนอ ไม่ใช่ตอนจ่ายไปแล้ว ข้อที่ควรเขียนไว้ให้ชัด
- ผู้ซื้อฝากยอมรับเงินคืนบางส่วนระหว่างสัญญาหรือไม่ ถ้ารับ รับขั้นต่ำครั้งละเท่าไร และต้องแจ้งล่วงหน้ากี่วัน
- ส่วนเพิ่มหลังคืนต้นคิดจากยอดไหน คิดจากยอดคงเหลือตั้งแต่เดือนถัดไป หรือยังคิดจากราคาขายฝากเต็มจนครบสัญญา
- ยอดสินไถ่ที่เหลือหลังคืนต้นแต่ละครั้ง ขอให้ผู้ซื้อฝากลงชื่อรับรองยอดคงเหลือทุกครั้งที่คืนเงินต้น
- บัญชีที่รับเงิน เป็นบัญชีชื่อเดียวกับผู้ซื้อฝากในสัญญาเท่านั้น
- ยอดที่ต้องจ่ายวันไถ่ ต้องตรงกับยอดในหนังสือแจ้งกำหนดไถ่ ซึ่งผู้ซื้อฝากต้องส่งล่วงหน้า 3–6 เดือนก่อนครบกำหนด (มาตรา 17)
ข้อตกลงเหล่านี้ต้องไม่ขัดกับ พ.ร.บ. 2562 เช่น ส่วนเพิ่มเมื่อคิดเป็นต่อปีแล้วยังต้องไม่เกิน 15% และต้องไม่มีข้อที่ทำให้สิทธิไถ่ของคุณแคบลงกว่าที่กฎหมายให้ ถ้าเจอข้อสัญญาที่ไม่แน่ใจ ตรวจกับรายการใน ข้อสัญญาที่เป็นโมฆะ ก่อนลงนาม
หลักฐานการจ่ายทุกงวด
สิทธิตามมาตรา 8 จะมีประโยชน์ก็ต่อเมื่อคุณพิสูจน์ได้ว่าจ่ายอะไรไปแล้ว ยิ่งทยอยจ่ายหลายครั้ง หลักฐานยิ่งสำคัญ
- โอนผ่านบัญชีธนาคารทุกครั้ง หลีกเลี่ยงเงินสดที่ไม่มีใบรับ
- ระบุในบันทึกช่วยจำว่าเป็นส่วนเพิ่มเดือนใด หรือเป็นเงินคืนต้นครั้งที่เท่าไร
- เก็บสลิปทุกใบไว้ที่เดียว และจดยอดคงเหลือที่ผู้ซื้อฝากรับรองไว้คู่กัน
- เมื่อได้รับหนังสือแจ้งกำหนดไถ่ ตรวจว่ายอดสินไถ่ได้หักทุกบาทที่จ่ายไปแล้ว ถ้าไม่ตรง ทักท้วงเป็นหนังสือทันที
รายละเอียดการตรวจหนังสือแจ้งอยู่ใน หนังสือแจ้งกำหนดไถ่
ไถ่คืนทีละแปลงหรือทีละส่วนได้ไหม
มาตรา 18 กำหนดว่าการไถ่ทำโดยชำระสินไถ่หรือวางทรัพย์ และกรรมสิทธิ์กลับคืนทันทีที่ชำระหรือวางทรัพย์ การจ่ายเงินบางส่วนระหว่างสัญญาจึงไม่ได้ทำให้กรรมสิทธิ์กลับมาบางส่วน
ถ้าสัญญาเดียวมีหลายแปลง แล้วอยากไถ่คืนบางแปลงก่อน แหล่งข้อมูลที่เราใช้ไม่ได้ครอบคลุมเรื่องนี้ ต้องตรวจสอบเป็นรายกรณีกับสำนักงานที่ดินและผู้รู้กฎหมาย ถ้ามีแผนแบบนี้ ให้ถามก่อนทำสัญญา เพราะวิธีจัดสัญญาตั้งแต่ต้นมีผลกับทางเลือกภายหลัง
วางแผนเงินไถ่ตั้งแต่วันแรก
เพราะขายฝากไม่ได้ลดเงินต้นให้เองทุกเดือน แผนเงินไถ่ต้องตอบให้ได้ตั้งแต่ก่อนเซ็นว่าเงินก้อนวันไถ่จะมาจากไหน
- จ่ายส่วนเพิ่มรายเดือนให้ครบ เพื่อไม่ให้ยอดวันไถ่สูงกว่าราคาขายฝาก ถ้าเคยค้าง อ่าน ขายฝากไม่ส่งดอก
- กันเงินเก็บแยกบัญชีสำหรับวันไถ่ทุกเดือน แม้ไม่ได้ส่งให้ผู้ซื้อฝาก ก็ช่วยให้มีเงินก้อนเมื่อถึงวันครบกำหนด
- ถ้ามีเงินก้อนก่อนกำหนด เทียบระหว่างไถ่ก่อนกำหนดทั้งหมด กับการคืนต้นบางส่วนตามข้อตกลงที่เขียนไว้
- เลือกระยะเวลาไถ่ให้พอกับแผนหาเงินจริง กฎหมายให้ทำได้ 1–10 ปี อ่าน ขายฝากกี่ปีดี
ลองใส่ตัวเลขของคุณเองเพื่อดูเงินรับสุทธิ ส่วนเพิ่มต่อเดือน และยอดไถ่ได้ที่ ค่าใช้จ่ายและเงินรับสุทธิ ถ้ายังไม่แน่ใจว่าขายฝากเหมาะกับคุณ เทียบกับทางเลือกอื่นที่ ขายฝากกับจำนองต่างกันอย่างไร
คำถามที่พบบ่อย
ขายฝากผ่อนเหมือนบ้านธนาคารได้ไหม?
ไม่เหมือน ขายฝากโอนกรรมสิทธิ์ให้ผู้ซื้อฝากตั้งแต่วันจดทะเบียน แล้วผู้ขายฝากไถ่คืนด้วยการชำระสินไถ่ กรรมสิทธิ์กลับมาเมื่อชำระสินไถ่หรือวางทรัพย์แล้ว (มาตรา 18) ไม่ได้ค่อย ๆ กลับมาทีละส่วนตามงวดที่จ่าย เงินรายเดือนที่ตกลงกันโดยทั่วไปคือส่วนเพิ่มของสินไถ่ ไม่ใช่ค่างวดที่รวมเงินต้น
จ่ายรายเดือนครบทุกงวด วันครบกำหนดต้องจ่ายเท่าไร?
ถ้าเงินรายเดือนคือส่วนเพิ่มทั้งหมดของเดือนนั้นและจ่ายครบ ยอดที่เหลือวันครบกำหนดมักเท่าราคาขายฝาก ตัวอย่างราคาขายฝาก 1,000,000 บาท จ่ายครบ 24 เดือน วันไถ่ยังต้องเตรียม 1,000,000 บาท บวกค่าใช้จ่ายวันไถ่ที่สำนักงานที่ดิน ยอดจริงให้ดูจากหนังสือแจ้งกำหนดไถ่และสัญญาของคุณ
ทยอยคืนเงินต้นบางส่วนก่อนได้ไหม?
มาตรา 8 ให้นับเงินที่ผู้ซื้อฝากได้รับไปแล้วเป็นส่วนหนึ่งของสินไถ่ที่ชำระแล้ว ยอดที่ต้องจ่ายวันไถ่จึงลดลงตามที่คืนไป ส่วนการทยอยคืนจะทำให้ส่วนเพิ่มเดือนต่อไปลดลงหรือไม่ และผู้ซื้อฝากต้องรับเงินบางส่วนหรือไม่ กฎหมายฉบับนี้ไม่ได้เขียนไว้ตรง ๆ ต้องตรวจสอบเป็นรายกรณีและควรตกลงเป็นหนังสือก่อน
ไถ่คืนทีละแปลงหรือทีละส่วนได้ไหม?
แหล่งข้อมูลที่เราใช้ไม่ได้ครอบคลุมการไถ่บางส่วนของทรัพย์ในสัญญาเดียว ต้องตรวจสอบเป็นรายกรณีกับสำนักงานที่ดินและผู้รู้กฎหมาย ถ้ามีหลายแปลงและอยากไถ่ไม่พร้อมกัน ควรถามเรื่องนี้ตั้งแต่ก่อนทำสัญญา ไม่ใช่ตอนใกล้ครบกำหนด
ส่งรายเดือนไม่ทัน ผลคืออะไร?
การส่งช้าไม่ได้ทำให้ทรัพย์หลุดทันที ตราบใดที่ยังอยู่ในกำหนดเวลาไถ่ แต่ยอดที่ค้างจะไปรวมในสินไถ่ที่ต้องจ่ายวันไถ่ และต้องดูข้อสัญญาเรื่องผิดนัด อ่านต่อที่ ขายฝากไม่ส่งดอก
ปรับปรุงข้อมูล 28 กันยายน 2569 · ข้อมูลทั่วไป ข้อเท็จจริงและสัญญาแต่ละรายอาจต่างกัน ควรตรวจสอบก่อนลงนาม
